Gelecek planlarında tıp eğitimi almak
ve bir gün mutlaka annelik duygusunu tatmak varken geçirdiği trafik kazası
sonucunda uzun süre yatağa mahkum olan, en büyük korkusu öldükten sonra
unutulmakken tutkuyla bağlandığı aşkları tarafından yaşarken unutulan sıra dışı
ressam Frida Kahlo’nun fiziksel ve ruhsal acılarını tuvaline yansıtarak
varoluşunun öyküsü bu…
6 Temmuz 1907 gününün sabahında, Coyoacán, Meksika’da, Macar/Alman Yahudi fotoğrafçı
Guillermo Kahlo ve İspanyol/ Meksika asıllı Kızılderili Matilde Calderón y
Gonzalez’in, kara kaşlı, kara gözlü, damarlarında asi bir devrimcilik kanı
dolaşan, sanatçı ruhlu kızları dünyaya gelir: Magdalena Carmen Frieda
Calderon.
Kahlo
daha doğarken zamanlaması yanlıştır. Oğlunu yeni kaybetmiş olan anne Matilde
yas tutmaktadır, mutsuz ve güçsüzdür. Küçük Frida’nın emzirilmesi için
Kızılderili bir hemşire tutulur. Bu durum ünlü sanatçının hayatı boyunca
özlemini çektiği güçlü bir anne kız ilişkisine sahip olamamasının belki de en
önemli nedenidir. Kahlo, “annesi” yerine para ile tutulan bir başka kadın
tarafından emzirilme deneyimini 1973’teki “Hemşirem ve Ben” isimli eserinde
dışa vuracaktır. Sanatçının, ilk bakışta oldukça soğuk bir his yaratan
çalışmasında yüzü koyu renkte ahşap maskeyle kaplı, iri yarı vücutlu, olgun ve
sarkık memelerinden süt damlayan bir hemşire, donuk, dalgın bakışlı “küçük”
Frida’yı emzirmektedir.
TAHTA
BACAK FRIDA
Sıcak
ve güven veren bir aile ortamının yoksunluğuyla ruhsal anlamda derin bir boşluk
içinde büyüyen Frida’nın bedensel sıkıntıları da henüz altı yaşındayken
geçirdiği çocuk felciyle filizlenmeye başlar. Her ne kadar egzersizlerle
güçlendirmeye çalışsa da felçten sonra sağ bacak ve ayak kasları güçsüz kalır.
Frida okul hayatı boyunca sağ ayağına çift kat çorap giyerek, pantolon ve uzun
etekleri tercih ederek bu deformasyonunu saklamaya çalışır ancak çocukların
dünyası saf olduğu kadar acımasızdır da… Arkadaşları tarafından “Tahta Bacak
Frida” olarak lakap takılmasına engel olamaz.
Başlarda
okuldaki ortamdan son derece beslenen Frida, 16 yaşına geldiğinde artık İspanyolcayı olduğu kadar İngilizce ve
Almancayı da ustalıkla kullanabilmektedir. Zamanla öğretmenlerinden, okulundan
ve sınıf arkadaşlarından sıkılır, sınıf atlamaya başlar. Kendilerini edebiyat
ve hınzırlığa adamış olan, 7 erkek, 2 kızdan oluşan sosyalist-nasyonalist
politik grup “Cachuchas”ın üyesi olarak okul hayatına bir nebze renk getirmeye
çabalar. Grubun lideri, hukuk öğrencisi ve gazeteci Alejandro Gomez Arias
sonraki yıllarda sanatçının ilk sevgilisi olacaktır.
1922’de,
Coyocon’daki evinden bir saat uzaklıktaki Hazırlık Okulu’na gitme hakkı kazanan
2000 öğrenci arasındaki 35 kızdan biriyken, sanatçının aklında ressam olmak
gibi bir düşünce yoktur, tek hayali başarılı bir doktor olabilmektir. Genç
kızın okumasını son derece gereksiz bulan annesi, Frida’yı yemek yapma, dikiş
dikme gibi “kadınsal” uğraşlarda yetiştirmeye uğraşırken babası akademik
eğitiminin destekçisidir.
Meksika Rönesansı esnasında hükümet, yerel sanatçılara, kiliselere, okullara, kütüphanelere ve halk binalarına duvar resimleri çizmeleri için sponsor olur. Frida, Hazırlık Okulu’ndayken, Simon Bolivar Oditoryumu’na “Yaratma” (Creation) adlı duvar resmini yapan Diego Rivera’yı fark eder. Aslında öğrencilerin “büyük usta” çalışırken oditoryuma girmeleri yasaktır ancak Frida bu yasağı deler ve her gün gizlenerek saatlerce Diego’yu izlemeye başlar. Bu gizli hayranlık Frida’nın içinde gün geçtikçe alevlenir ve genç kadın bu adamdan bebek sahibi olma fikrini aklına henüz o günlerde koyar.
TÜM PLANLARI ALT ÜST EDEN KAZA
1925’te artık mezuniyeti yaklaşan Frida tıp okuluna gitmek üzere planlar yapmaktayken birden tüm hayatını değiştiren bir kaza geçirir. Erkek arkadaşı Alejandro ile okuldan eve dönmek için bindiği otobüs bir tramvay ile çarpışır ve kocaman bir demir sütun genç kadının tüm karnını, kadınlık organlarını yırtıp geçer, bacak kemiklerini ve omurgalarını kırar. Bu trajik ve korkunç kazayla beraber Frida’nın hayatında bambaşka bir dönem başlamıştır. Doktorlar genç kadının yaşayıp yaşamayacağından bile emin değildir. Kazadan sonraki aylarını yatağa mahkum şekilde geçiren Frida eski haline dönebilmek için hayatı boyunca otuzdan fazla ameliyat geçirir ancak hiçbir şey eskisi gibi olmaz… Üstelik doktorlar Frida çok istemesine rağmen bebek sahibi olmasının zor ve tehlikeli olduğunu söyler.
Bu hazin kazadan sonra çektiği acılar, o güne kadar sadece Fernando Fernandez’den bir kaç çizim dersi alan Frida’nın resme daha da yoğunlaşmasını sağlar.
Frida’nın amatör bir ressam olan fotoğrafçı babası ona fırçalarını ve boyalarını verir, annesi de tavana kendisini görebileceği şekilde bir ayna koyar. Genç ressam bu aynaya bakarak kendi portresini çizer, arkadaşlarının ve beslediği hayvanların resimlerini yapar. Kısa süren hayatına rağmen iki yüzden fazla eser ortaya çıkarır. Bunların altmış tanesi kendi portresidir. Genç kadın sadece tuval karşısında acılarını, kasvetli geçen yılların ağırlığını unutabilmektedir. Yaşamını devam ettirebilmesi için sanatı varoluş yolu olarak seçmekten başka şansı yoktur.
1926’da “Kadife Elbiseli Oto Portre” isimli çalışma sanatçının ilk ciddi eseridir. Frida, Boticelli’nin “Venüs” isimli resminin “Fridaca” yorumlanışı olan bu resmini Rönesans dönemi hayranı erkek arkadaşı Alejandro’ya hediye eder.
BU KEZ BİR AŞK KAZASI: DIEGO RIVERA
Kahlo 1927 yılının sonlarında sağlık durumu iyileşince tekrar arkadaşlarıyla görüşmeye başlar ve Genç Komünistler Birliği’ne katılır. 1928’de bir arkadaşı aracılığıya, Kübalı komünist Julio Antonio Mella’nın etrafında toplanan genç bir grubun içine girer. Mella’nın sevgilisi, fotoğrafçı Tina Modotti, Diego Rivera’yı tanımaktadır. Frida nihayet gizli bir hayranlık beslediği ve çocuk sahibi olmak istediği tek adam Diego ile Modotti’nin düzenlediği bir partide tanışır ancak o gece hiç sohbet edemeden partiden ayrılır.
Aklından Diego’yu çıkartamayan Frida, sonraki günlerde sanatçının kapısını resimleri hakkında görüş almak için çalar. Diego, Frida’nın yetenekli olduğunu düşündüğünü söylerken bir yandan da bu ilginç ve genç kadından hoşlanır, ona kur yapmaya başlar. İkilinin flört döneminde Diego Kahlo’nun, uzun renkli geleneksel Meksika tarzında kıyafetler giyinmesini ve gösterişli, egzotik takılar takmasını ister. Frida’nın moda dünyasına öncü olmuş kendine has farklı stili böyle gelişmeye başlar.
Diego duvar çalışmalarından birinde Frida’yı kırmızı bir bluz ve siyah bir etekle, göğsünün üzerinde kırmızı bir yıldız taşırken resmeder ve henüz üye olmamasına rağmen genç kadını Meksika Komünist Partisi’nin bir üyesi gibi gösterir.
Frida, 21 Ağustos 1929’da, henüz 22 yaşındayken 44 yaşındaki Diego ile evlenme kararı alır. Frida’ya doğumundan itibaren hiçbir konuda destek olmayan annesi kızının şişman, yaşlı, ateist ve komünist olan bu adamla evliliğini de kabul etmez. Hatta bu birlikteliğin tanımını “bir fille güvercinin beraberliği” şeklinde alaya alarak yapar. Frida’nın ateist olan babası ise bu evliliğe o kadar da tepki göstermez ve kızının düğününe katılır. Bu kabul edişte Diego’nun kızının hastalıklarına yardımcı olacak miktarda finansal gücünün olması önemli bir kriterdir. Diego’nun kızına olan ilgisini fark ettiğinde baş başa bir zaman yakalayarak “Kızım hasta ve hayatı boyunca da böyle kalacak. Zeki ancak çok alımlı ve güzel değil…Görüyorum ki bunlara rağmen ondan hoşlanıyorsun?” demiştir. Diego “Evet”diye cevap verdiğinde Kahlo “O bir şeytandır” diye devam etmiştir. Buna karşılık Diego’nun cevabı ise kendinden emin bir şekilde “Biliyorum” olur. Frida’nın arkadaşlarından bazıları bu evlilik karşısında son derece şaşırırken bazıları genç kadının tek amacının kariyer basamaklarını daha hızlı çıkabilmek olduğuna inanmıştır.
Diego’ya uzun zamandır tutkun olan Frida yazılarında hislerini şu şekilde dile getirir: "O benim gözümde bir devdi. Sözcüğün hem kutsal hem de gerçek anlamında. Herşeyi dev boyutlardaydı. Üretkendi, canlıydı, yaşam, enerji, söz, hareket, dinginlik, fikir ve resim doluydu. O güne kadarki çalışmalarını yüzlerce kilometrekare olarak ifade etmek mümkündü… O daha dışa, toplumsal olana açıktı, bense içe, insanın mahremiyetine dönüktüm. Aynı türden bu yakınlığın, birbirimizin çalışmasına yönelttiğimiz bu bakışın ve bu konudaki eleştirilerinin yaşamımdaki en güzel şeylerden olduğunu düşünüyordum. İlişkimizin en güzel yönlerinden biri de buydu."
Günlüğüne yazdığı şu dizeler sanatçının Diego’ya nasıl “bağımlı” olduğunu göstermektedir:"Başlangıç Diego ... Yapıcı Diego ... Çocuğum Diego…Ressam Diego ... Babam Diego ... Oğlum Diego…Sevgilim Diego ... Kocam Diego…Dostum Diego ... Anam Diego…Ben Diego…Evren Diego"
Diego, Frida’nın çocukluğunda hissedemediği sıcaklıkları barındıran, tüm ihtiyaçlarını karşılayabildiği yegane insan olmuştur.
Frida evlendikten sonra çok kısa süre içinde, yıllar önce hayal ettiği gibi hamile kalır ancak rahatsızlığı nedeniyle çocuğu aldırmak zorunda kalır. Diego ressamlık görevi nedeniyle çok seyahat etmesi gerektiğinden çocuk istememektedir. Hükümetten bir görev daha kabul edince Komünist Parti’den kovulur. Frida da eşinin çıkarılışının ardından partiyi terk eder.
O yıllarda Kuzey Amerikalılar “Meksika Rönesansı” denilen kültürel gelişmelerle çok ilgilenmeye başlarlar. Rivera bu dönemin getirisi olarak San Francisco Menkul Kıymetler Borsası ve California Güzel Sanatlar Okulu’nda duvar resimleri yapar.
1930’da yeni evli çift üç yıllığına Amerika’ya gider. Büyük Buhran döneminde olunmasına rağmen San Francisco’da sanat çalışmaları finanse edilmektedir. San Francisco’nun elit halkı Diego’yu yüceltirken Frida sadece meraklı gözler tarafından süzülür. Çinli çocukları çok seven Frida, China Town ziyaretleri haricinde San Francisco’dan hiçbir zaman haz almaz. “Sıkıcı” bulduğu insanlardan kendini sıyırarak izole bir hayat sürdürür. Arkadaşı Isabel Campos’a yazdığı mektupta: “Hiç kadın arkadaşım olmadığından burada çok resim yapıyorum.” demiştir.
O zamana kadar Frida kendini oyalamak için resim yapmış, kendini “sanatçı” olarak görmemiştir. 1931’de San Francisco’dayken “Frieda ve Diego Rivera” adlı, folklorik tarzda ve evlilik fotoğraflarından esinlendiği bir resim yapar. Resimde Diego elinde paleti ve boya fırçalarıyla takım elbisesi içindedir. Yüzünde belli belirsiz mutlu bir ifade olan kısa ve cılız Frida, şişman Diego’nun koluna girmiştir. Üzerinde kırmızı şalı, haki eteği vardır, boynuna da her zamanki gibi iri kolyeler takmıştır. Bu resim San Francisco Kadın Sanatçılar Cemiyeti’nin 6. yıllık sergisine katılır ve Frida’nın halka açılan ilk resmi olur. San Francisco’daki bir gazetedeki makalede resimle ilgili “Değerli olmasının tek nedeni ünlü sanatçı Diego’nun eşi tarafından yapılmış olması” diye yazılması genç sanatçı için oldukça üzücü olmuştur.
1931’de Diego’nun bir retrospektif sergisi için New York’a giden Frida burada ilk kişisel sergisini açar. Ancak tepkiler San Francisco’da olduğundan farklı değildir. Burada da sadece "Mrs. Rivera" olarak görülen Frida, “Diego’nun kollarındaki genç, utangaç ve kendini resmeden Meksikalı küçük kız” olarak tanımlanır. Spotlar hep Diego üzerindedir, Frida ise Diego’nun aciz bir gölgesinden ibarettir…
1932’de Diego Ford’dan bir görev alınca Detroit’e taşınırlar. Burada yine hamile kalan Frida üçüncü ayında çocuğunu yine düşürür. İkinci çocuk girişimi de Henry Ford Hastanesi’nde hüsranla başarısızlığa ulaşan Frida hastanede 13 gün yatmak zorunda kalır ve bu travmasını “Henry Ford Hastanesi” isimli eserinde dışa vurur. (hastane resmi)
Acılar üst üste gelmektedir. Eylül 1932’de Frida her zaman yakınlaşmaya çalıştığı ancak bir türlü başarılı olamadığı, kısaca “Patron”("El Jefe") diye tanımladığı annesini kaybeder.
1933’de Diego’nun Rockefeller Center’da aldığı bir görev için tekrar New York’a gittiklerinde Frida, “Elbisem Orada Asılı” resminde Amerika’ya karşı hoşnutsuzluğunu, bu ülkedeki sosyal çürümeyi ve temel insani değerleri açıkça ortaya koyar. Bu eseriyle aynı zamanda, endüstriyel gelişmelere sıcak bakan Diego’dan ideolojik anlamda farklı olduğunu da açıklamış olur.
Diego ne kadar Amerika’yı seviyorsa, Frida da o kadar ülkesi Meksika’ya dönmek için yanıp tutuşmaktadır. Diego’nun Amerika’daki işlerinin kötüleşmesine rağmen sanatçı burada kalmak konusunda ısrarcıdır. Çift, ancak tüm paraları bitince Meksika’ya döner. Frida burada hem yeni evlerinin dekorasyonu ile ilgilenir hem de içindeki Amerika protestosunu sembolik bir anlatımla yansıttığı resmini tamamlar.
1934’te üçüncü kez hamile kalan ancak yine sağlık sorununun kurbanı olan Frida, 3 aylık hamileyken kürtaj olur. Bu ameliyat esnasında ayağından da operasyon geçirir ve üç parmağı kesilir.
Ameliyatlardan kısa bir süre sonra ise hayatının bir başka dönüm noktası kapısını çalar: Diego, kardeşi Christina ile kendisini aldatmaktadır! Frida, Diego’nun bir başkasıyla olduğundan bir süredir şüphelenmektedir ancak bu kişinin öz kız kardeşi olacağı elbette aklının ucundan bile geçmemiştir. Evli ve iki çocuklu Christina, çoktan Diego’nun en favori modellerinden biri olmuştur.
Frida, hayatında en sevdiği iki kişinin aynı anda ellerinden, kalbinden kayıp gitmesine engel olamaz.
Sanatçı bu dönemini “Hayatımda iki büyük kaza geçirdim, biri trafik kazası, diğeri ise Diego” şeklinde özetler.
ACILARIYLA YENİDEN DOĞAN RESSAM
Bu sarsıcı olaydan sonra San Angel’deki evinden ayrılan sanatçı bir sene boyunca eline fırça bile alamaz hale gelir. Sonraki yıl ise “Birkaç Küçük Çizik” isimli eserinde duygusal acısını yansıtır. Artık resimlerinde kana ve kırmızı renge, yaşadığı acıları, intihar düşüncelerini ve ruhsal bunalımlarını ifade etmek için sıklıkla baş vurur. “Hayatımı tamamlayan resimlerim hep “acı” mesajları taşıyor. Çalışmak bu dünyadaki en iyi şey” der.
Maymun ile beraber oto portre çalışmasını da Diego ve öz kızkardeşi kendisini hayal kırıklığına uğrattıktan sonra çizmiştir. Frida’nın en büyük hayranlarından biri olan Madonna’nın koleksiyonunda bulunan portrede sanatçı, gülümsemeyen sert ifadesiyle acıyı ve “zoraki” bir esnekliği yansıtırken yanındaki maymun da Frida’nın doğanın güçlerine olan bağını sembolize etmektedir. Elbette evcil maymunun sanatçının en büyük tutkusu olan ancak sağlık problemleri nedeniyle doğuramadığı bir çocuğu simgelediği de düşünülebilir.
Duygusal ve fiziksel acılarına rağmen sosyal kişiliğe sahip Frida sigara ve tekila müptelası, evinde verdiği partilerde davetlilerine canlı, renkli şarkılar söyleyen, şakacı bir kadındır. Güzelliği, sıra dışı tarzı ile her gittiği yerde fark edilmekte, hem kadınlar hem erkekler tarafından arzulanmaktadır. Güzelliği, zekası ve yeteneğiyle zamanının en “istenen” kadınıdır. Coyoacán’daki Mavi Ev’de politikacılar, film yıldızları, sanatçılarla deli dolu aşklar yaşar. Diego’dan ayrıldıktan sonra hem kadınlar, hem erkeklerle beraber olur. Diego ise uzaktan uzağa Frida’nın yaşamına girenlerden dolayı öfkelenmektedir.
1937’de eski Rus devriminin liderlerinden Trotsky eşiyle Mavi Ev’e taşınır. Diego’nun Trotsky’e olan hayranlığı ve yakışıklı adamın politik görüşleri Frida’nın aşık olması için yeterli olur. Trotsky ile yasak aşkı esnasında Frida ona ödünç verdiği kitapların içine aşk notları yerleştirir. Çift defalarca birlikte olduktan sonra Trotsky’nin karısı bu ilişkiyi fark eder ve Frida da ilişkisine son verir. Trotsky’e aşkına dair bir anı olarak kendi portresini resmedip armağan eder ancak Trotsky karısının bu durumdan rahatsız olması nedeniyle resmi yanında götürmez.
Yaşadığı bu tutkulu aşk sırasında Frida en iyi eserlerini ortaya çıkarır. “Büyükannem, büyükbabam, annem, babam ve ben” isimli eseri ve üç eseri daha Meksika’da bir üniversitede sergilenir. Aslında sergiye eserlerini gönderirken heyecan taşımayan sanatçının tek amacı bir kaç eser satıp ekonomik bağımsızlığını kazanmaktır. Ancak bu sergi sanatçı için adeta dönüm noktası olur. New York’ta galeri sahibi Julien Levy eserleriyle ilgilenir ve Manhattan’da Frida için bir sergi açmak ister. Hayatının fırsatını yakalayan Frida kısa sürede çalışmalarını hızlandırır ve tam otuz eserle bu sergiye katılır. Eserlerinin yarısı sergi esnasında satılır. Amerikan koleksiyoner ve film yıldızı Edward G. Robinson ilk bakışta adeta aşık olduğu dört resmi satın alır.
1938’de Leon Trotsky ile tanışmak için Meksika’ya gelen Fransız şair ve sürrealist André Breton Frida ile de tanışır ve “Suyun Bana Verdikleri” isimli henüz tamamlanmamış bir eserinden çok etkilenir. Frida’yı “sürrealist” olarak tanımlar ve Paris’te bir sergi açması için onu cesaretlendirir. Frida daha sonra, Breton söyleyene kadar “sürrealist” olduğunun farkında olmadığını ifade edecektir. Her ne kadar insanlar sürrealist olduğunu düşünse de Frida hiçbir zaman kendini böyle tanımlamaz, sınırlamaz ve yaratıcılığını belli kalıplar içinde esir etmez. Eserleri için “Sürrealist olup olmadıklarını bilmiyorum ancak emin olduğum tek şey resimlerimin ön yargıları umursamadan içimdekileri yansıtabilmenin en dürüst yolu olduğudur” demiştir. Frida resimlerinde “rüyalarını” değil “gerçekliğini” resmettiğini söyler. Sanatta tanımlamalara son derece karşı olsa da uluslararası “sürrealist” sergilerine katılır. Eserlerinde ince detaylara yer verir ve sembolleri dikkat çekici derecede ustalıkla kullanır. Kahlo’nun resimlerindeki nerdeyse hiç gülümsemeyen yüz ifadesi, içindeki açık yaraları anlatan bir ipucudur. Sanatçının sergilere katılan eserlerinden “Yaralı Masa” ve “İki Frida” tamamen “sürrealist” olarak tanımlanır. (foto var)
Frida New York’taki Julian Levy Gallery’deki sergisinden sonra artık “Diego’nun karısı” sıfatından çoktan sıyrılmıştır. Egzotik havası, kostümleri ve cesaretiyle herkesi etkiler. Sergi esnasında Macar moda fotoğrafçısı yakışıklı Nickolas Muray ile ilişkiye girer. 1939’da Paris’e, Meksikalı ressamlar, heykeltraşların ve popüler sanatçıların bir arada olduğu "Mexique" isimli sergiye katılır. Paris’te özgün Meksika kıyafetleri nedeniyle oldukça ilgi çeker, Fransız Vogue dergisine kapak olur. Paris sergilerinden birinde Pablo Picasso Kahlo için: "Ne Rivera, ne Derain ne de ben Frida Kahlo gibi yüzler çizmeyi biliyoruz" der. Aynı sergide Wassily Kandinsky, Kahlo'yu gözyaşları içinde kutlar.
Özellikle Diego’dan ayrıldıktan sonra dozunu artırdığı alkol, ilk arazlarını çıkartmaya Paris’te başlar: Frida böbrek iltihapı nedeniyle hastaneye kaldırılır. Sergiden sonra Paris’ten iyice sıkılan sanatçı New York’a geri döner. Kafasında Muray ile aşkını sürdürmek vardır ancak Muray çoktan bir başkasıyla evlenmek üzere ciddi bir ilişkiye girmiştir bile…
Erkeklerle ilişkilerinde hiçbir zaman sağlıklı ve uzun soluklu derin nefesler alamayan, kalbi kırık, sağlığı gittikçe bozulan ve seyahatlerden bitkin düşen Frida yeniden Meksika Coyoacán’daki Mavi Ev’e döner. Aşk hayatını şöyle bir gözden geçirdiğinde herşeye rağmen ona hastalıklarında en iyi bakan ve ilgi gösteren adamın Diego olduğunu düşünür. Tam Diego’ya zihnen tekrar yakınlaştığı ve sempati beslemeye başladığı bir anda Diego’nun çabasıyla boşanmaları resmi olarak sonuçlanır. Las Dos Fridas, “İki Frida” resmindeki Fridalardan biri Diego’nun aşık olduğu, diğeriyse reddedilen Frida’dır. Biri Meksikalı, diğeri Amerikalıdır.
Diego’nun Frida’yı açıkça reddiyle biseksüel ilişkileri de sıklaşır. Diego nasıl bir sürü kadınla beraber olup sonra da “Sadece seksti, sanki el sıkışmak gibi…” diye mantığa bürüyorsa Frida da sekse eğlenmenin bir yolu olarak bakmaya başlar.
1940’ta Frida’nın ünü iyice tepe noktasına ulaşmıştır. Ancak alkolizm, anemi, ciddi böbrek iltihabı sağlığının başlıca tehdit unsurlarıdır. Frida’nın sağlık konusundaki danışmanı Dr. Eloesser sağlık durumundaki bu aksaklıklara Diego ile tekrar evlenmesinin çare olabileceğini düşünür ve dostu Diego ile konuşur. Frida da iki şartla tekrar birleşmeyi kabul eder: Aralarında asla seks ve para konusu olmayacaktır. Diego’nun 54. yaş gününde marjinal çift ikinci kez evlenir.
1941’de belki de hayatta kendisine en çok destek olan insanı, biricik babasını kalp krizinden kaybeden Frida’nın sağlık durumu iyice kötüleşir. Faydadan çok zarara neden olan bir dizi operasyon geçirir ve ağır ilaçlar kullanmaya başlar ancak resmi hiçbir zaman bırakmaz. Meksika’da solo sergilerini sürdürür.
1950’de omurgasındaki kemik enfeksiyonundan dolayı hastaneye kaldırılır ve ardından yedi operasyon daha geçirir. Diego refakatçisidir. Hastanede tam dokuz ay geçiren Frida çıktığında üç şey yapmak istediğini söyler: Resim…resim…resim…
Hastaneden çıktığında artık tekerlekli sandalyeye mahkumdur. Yanına hasta bakıcı tutulur. Sonraki iki yıl boyunca çoğu yatağının baş ucundaki masada duran meyve ve sebzelerin natürmort çalışmaları olmak üzere toplam on beş resim yapar.
Lola Alvarez Bravo, Meksika’daki Galería de Arte Contemporáneo’daki ilk kişisel sergisinde ölümü yaklaşan Frida’yı şeref konuğu olarak ağırlamak ister. Frida doktorların tüm karşı çıkmalarına rağmen yatağıyla beraber bir ambulansla serginin açılışına gider. Orada yine kendine özgü, “Frida stili” bir açılış yapar.
1953 Ağustos’unda Frida’nın sağ bacağındaki kangren kötüleşince doktorlar kesmek zorunda kalır. Kesilen bacağının yerine tahta bacak konmuş olmasına rağmen kullandığı ağır ağrı kesiciler ve alkol bağımlılığı nedeniyle sanatçı bundan sonra yürürken dengesini kuramaz. Fiziksel ve duygusal olarak gittikçe zor günler geçiren Frida günlüğünde bu zamanlarına dair şöyle yazar:
“Ayaklar… Uçmamı sağlayan kanatlarım olduğuna göre sahi, ayaklara hala ihtiyacım var mı?”
Çok yakın arkadaşlarından Gisele Freund’a ise eğer bacağını keserlerse intihar edeceğinden bahsetmiştir.
1954’te zatüree atlatan sanatçı aynı yıl Mavi Ev’de ölür. Ölüm nedeni “akciğer ambolisi” olarak açıklansa da intihar etmiş olma ihtimali yüksektir. Son tablosunun “Yaşasın Yaşam” olması ironiktir.
Hazırlık Okulu’ndan arkadaşı Andrés Iduarte, Frida’nın cenazesini Komünist Partiyle ilişkilerine dair politik ima olmaması kaydıyla büyük salonda yapmayı teklif edince Diego kabul eder. Ancak cenaze esnasında “Cachuchas” grubunun bir üyesi hışımla koşar ve yaşamı boyunca Meksika Devrim gününü kendi doğum günü olarak kabul etmiş olan yoldaş Frida’nın cansız bedenini kızıl Komünist bayrağı ile sarar. O gece ve ertesi gün, her zamanki şık, egzotik kıyafetleri ve takılarıyla donatılan Frida’yı ziyarete tam 600 kişi gelir. Cenazesinde herkesin ağzından şu cümleler dökülür: “Dost, insanların kardeşi, Meksika’nın harika kızı, sen hala yaşıyorsun!” Diego’nun taşıdığı cenaze kalabalık bir insan grubuyla Lenin’in marşı eşliğinde krematoryuma götürülür. Fırına girmesine kısa bir süre kala hayranları ağlaşarak ondan bir parça hatıra alabilmek için birbirleriyle adeta yarışırlar.
“Ben öldükten sonra, yatmakla gerektiğinden çok vakit harcayan bu bedeni yakın” diyen Frida’nın isteği böylece yerine getirilir. Sanatçının hayatı boyunca resme sığınarak bir nebze unutabildiği fiziksel ve ruhsal acıları ancak böyle “küllenebilmiştir”.
Yoğun bir şekilde öldükten sonra unutulma korkusu yaşayan Frida, yaşamı boyunca ebediyete adını kazımak hevesiyle oto portrelerini tutku ve sabırla resmetmiş bir sanatçıdır. Doğallığı sayesinde içsel yolculuğunun gerçekliğine herkesin dokunabilmesini sağlayabilen sanatçı, bugün unutulmak bir yana, dünya çapında “Fridamani” olarak adlandırılan bir çılgınlıkla sevilmektedir. Kadınsal tecrübeleri, reddedilmeyi, devrim ruhunu, biseksüelliği, Yahudiliği, acıyı, düşük yapmayı, kürtajı, yıkılmayı, özürlü olmayı, ölümü, doğumu ifade ediş biçimi nedeniyle ölümünden elli yıl sonra bile “idol” ve “eşsiz” olarak tanımlayabileceğimiz sıra dışı bir ressamdır. Fırtınalı anılarıyla bezeli “Mavi Ev” 1958’de “Frida Kahlo Müzesi” olmuştur ve her sene ziyaretçi akınına uğramaktadır.
